Kemahiran Kaunseling Kanak-Kanak

KEMAHIRAN ASAS KAUNSELING KANAK-KANAK

PENGENALAN

Kanak-kanak hadir ke sesi terapi dengan berbeza masalah dan personaliti. Jadi kaunselor  perlu memilih kaedah atau pendekatan yang paling terbaik  mengikut kesesuaian kanak-kanak tersebut. Terdapat beberapa kemahiran asas kaunseling yang boleh dijadikan panduan berguna kepada kaunselor untuk menjalankan sesi atau terapi dengan kanak-kanak ini. Ini secara tidak langsung akan menjadikan matlamat kaunselor untuk membantu kanak-kanak ini akan lebih mudah tercapai.

OBSERVATION / PEMERHATIAN

Pemerhatian berlaku pada peringkat permulaan lagi dengan kaunselor memerhatikan hubungan kanak-kanak dengan kedua ibu bapa mereka. Perhatikan bagaimana tingkah laku kanak-kanak tersebut apabila ditinggalkan oleh ibu bapa mereka untuk menjalani sesi/terapi dengan kaunselor. Maklumat pemerhatian sangat penting untuk membantu kaunselor membuat keputusan bagaimana untuk membantu kanak-kanak tersebut dan secara tidak langsung ianya dapat membantu memudahkan perjalanan sesi/terapi pada masa akan datang.

Salah satu cara pemerhatian yang terbaik ialah dengan melihat tindak balas kanak-kanak dengan melakukan gangguan semasa mereka sedang bermain.Namun begitu terdapat 8 aspek utama yang boleh dijadikan panduan oleh kaunselor apabila menjalankan pemerhatian terhadap kanak-kanak.

1.0       Membuat pemerhatian terhadap penampilan umum

Penampilan umum boleh diperhatikan dengan cara kanak-kanak tersebut berpakaian adakah terlihat kemas atau selekah, adakah keadaan diri kanak-kanak dilihat terurus atau kelihatan terbiar. Perhatikan juga keadaan fizikal kanak-kanak. Adakah kanak-kanak tersebut adalah individu yang normal atau mempunyai kecacatan fizikal. Perkara lain yang boleh diperhatikan juga adalah saiz tubuh badan dan ketinggian kanak-kanak tersebut.

2.0       Pemerhatian terhadap tingkah laku

Perhatikan sama ada kanak-kanak bersifat defensif, agresif atau responsif apabila bersama  dengan kaunselor. Adakah tingkah laku kanak-kanak dilihat berhati-hati, suka membuat bising, tidak senang duduk, suka melakukan sesuatu untuk menarik perhatian kaunselor dan sebagainya. Perhatikan juga adakah kanak-kanak ada menggunakan mekanisme helah bela diri apabila bersama dengan kaunselor.

3.0       Pemerhatian terhadap mood atau perasaan

Pemerhatian terhadap mood atau perasaan klien dapat memberi petunjuk terhadap keadaan emosi klien.Perhatikan sama ada kanak-kanak berada dalam mood gembira, sedih, tertekan, teruja, risau, gementar dan lain-lain yang berkaitan. Kadang kala tingkah laku kanak-kanak akan memberi maklumat terhadap emosi kanak-kanak. Contohnya, apabila kanak-kanak mencampakkan barang-barang permainan mungkin itu menunjukkan bahawa kanak-kanak tersebut sedang berasa marah. Pemerhatian terhadap mood atau perasaaan ini penting untuk memerhatikan sama ada terdapat sebarang perubahan emosi sepanjang tempoh sesi dijalankan dan juga bagi membantu kanak-kanak menyedari tentang perasaan yang sedang mereka alami.

4.0       Pemerhatian terhadap fungsi intelektual dan proses berfikir

Bagi kanak-kanak yang berumur di antara 4 hingga 8 tahun, indikator untuk mengukur fungsi intelektual mereka boleh dilakukan dengan meminta kanak-kanak  melakukan padanan gambar (puzzle), meminta mereka menamakan anggota badan dan melihat sama ada mereka  mengenali jenis-jenis warna. Bagi kanak-kanak yang lebih berusia pula, perbualan umum boleh dijadikan indikator pengukur bagi melihat kebolehan kanak-kanak berfikir dan bertindak balas. Kaunselor juga perlu peka jika kanak-kanak dilihat menunjukkan sebarang simptom abnormal seperti mengalami delusi atau halusinasi.

5.0       Pemerhatian terhadap ucapan dan bahasa

Perbualan dengan kanak-kanak membolehkan kaunselor membuat penilaian tentang kemahiran ucapan dan bahasa yang dimiliki kanak-kanak. Ada kanak-kanak yang mungkin masih pelat ketika bercakap, gagap, menggunakan bahasa-bahasa tertentu apabila berkomunikasi dan sebagainya.

6.0       Pemerhatian terhadap kemahiran motor

Kemahiran motor perlu diperhatikan semasa kanak-kanak terlibat dengan aktiviti dalam bilik terapi. Perhatikan sama ada kanak-kanak banyak dilihat duduk, banyak berjalan, atau berlari. Perhatikan juga cara kanak-kanak bergerak sama ada secara mudah atau sukar.

7.0       Pemerhatian ketika masa bermain

Kanak-kanak mungkin bermain berbeza permainan berdasarkan faktor umur dan tahap perkembangan mereka. Kaunselor boleh memerhatikan sama ada kanak-kanak selesa bermain permainan yang sama (sterotaip), atau kanak-kanak tersebut suka bermain dengan banyak permainan dalam satu-satu masa (kreatif). Pemilihan permainan juga dikatakan boleh menjadi pengukur kepada tahap kematangan kanak-kanak. Perhatikan juga adakah terdapat unsur imaginasi dan fantasi semasa mereka bermain.

8.0       Pemerhatian terhadap hubungan dengan kaunselor

Yang terakhir, ialah pemerhatian terhadap hubungan dengan kaunselor. Aspek yang boleh diperhatikan adalah penerimaan kanak-kanak terhadap kaunselor sama ada secara positif atau negatif. Perkara lain yang perlu diberi perhatian berkaitan dengan isu transference. Transference ialah keadaan di mana klien/kanak-kanak melihat kaunselor sebagai individu yang signifikan dengannya. Transference boleh mengganggu proses kaunseling untuk berjalan dengan lancar.

PENDENGAR YANG AKTIF

1.0       Padanan bahasa badan

Padanan bahasa badan merupakan salah satu kemahiran asas dalam kaunseling kanak-kanak. Kemahiran tersebut merupakan kemahiran terbaik dalam membina hubungan yang baik di antara kaunselor dan klien.

Antara contoh yang dapat menerangkan aspek kemahiran padanan bahasa badan adalah “klien duduk di atas lantai, maka kaunselor perlu duduk bersama klien”. Selain itu, padanan kelajuan nada suara juga merupakan salah satu aspek yang terdapat semasa kaunselor mengaplikasikan kemahiran asas ini di dalam sesi kauseling bersama klien kanak-kanak. Sebagai contoh, “jika klien bercakap dengan pantas, maka kaunselor perlu memberikan maklum balas yang sama”

2.0       Padanan pandangan mata

Padanan pandangan mata merupakan kaedah dalam kemahiran asas dalam menjalankan sesi kaunseling bersama kanak-kanak. Namun, pengaplikasian kemahiran ini perlu melihat kepada situasi klien yang menjalani sesi kaunseling bersama kaunselor. Ini kerana terdapat kanak-kanak yang akan merasa selesa jika seseorang individu yang baru dikenali merenung mata mereka. Namun terdapat juga kanak-kanak yang akan merasa selesa terhadap tingkah laku tersebut. Mereka malah akan merasakan diri mereka diterima oleh kaunselor semasa proses sesi kaunseling berlangsung.

Sebagai contoh, kaunselor boleh melihat tingkah laku kanak-kanak semasa sesi berlangsung dimana kanak-kanak bermain sesebuh permainan sambil merenung wajah kaunselor. Ini menunjukkan bahawa klien berasa selesa dan tidak merasa terancam terhadap tingkah laku kaunselor semasa sesi berlangsung. Manakala sebaliknya, jika klien kanak-kanak bercerita atau bercakap sambil bermain mainan yang ada di dalam bilik kaunseling ianya menunjukkan bahawa klien tidak berasa selesa jika wajah dan mata mereka direnung oleh kaunselor di dalam sesi.

3.0       Penggunaan maklum balas yang minima

Penggunaan kemahiran memberikan maklum balas yang minima merupakan kemahiran yang digunakan oleh kaunselor bagi menggalakkan klien meluahkan isi hati mereka. Dengan adanya penggunaan kemahiran ini ianya dapat menunjukkan bahawa kaunselor sedang mendengar dan menumpukan perhatiannya di dalam sesi yang sedang berlangsung bersama klien. Keadaan ini dapat menunjukkan bahawa klien akan merasa dirinya diterima dan dihargai oleh kaunselor di dalam sesi tersebut.  Terdapat dua jenis kemahiran dalam memberikan maklum balas minima iaitu, secara non-verbal dan secara verbal. Maklum balas secara non-verbal merujuk kepada aspek penggunaan bahasa badan iaitu, menganggukkan kepala dan memberikan senyuman (raut wajah). Manakala maklum balas secara verbal merujuk kepada penggunaan ayat yang pendek iaitu, “yes, ok dan hmm”.

4.0       Kemahiran membuat refleksi

Kemahiran asas dalam kaunseling kanak-kanak yang seterusnya adalah kemahiran membuat refleksi di dalam sesi kaunseling berlangsung. Di dalam menjalankan sesi kaunseling bersama kanak-kanak ianya menunjukkan bahawa hanya terdapat 3 jenis refleksi sahaja yang digunakan oleh kaunselor.

Pertama, kemahiran parafrasa yang merujuk kepada aspek kemahiran pengulangan ayat klien tanpa mengubah makna asal apa yang telah dikongsikan oleh klien di dalam sesi kaunseling bersama kaunselor. Tujuan kemahiran ini adalah untuk mendapatkan kepastian dan menyatakan kaunselor faham dengan apa yang dinyatakan oleh klien.

Contoh kemahiran parafrasa:

Klien:

“Ayah dan Ibu saya sentiasa sibuk dengan kerja mereka, Ayah dan Ibu saya jarang berada di rumah jika mereka berada di rumah mereka tidak akan tidak akan meluangkan masa mereka untuk saya”

Kaunselor:

“Sepertinya Ayah dan Ibu Ali tidak meluangkan masa yang banyak bersama Ali”

Kedua, kemahiran refleksi perasaan merujuk kepada cerminan kaunselor terhadap perasaan yang dialami dan yang diluahkan oleh klien. Di dalam kemahiran ini kaunselor membuat pernyataan semula tentang perasaan, sikap dan tingkah laku klien semasa bermain apa-apa barang/permainan. Tujuan penggunaan kemahiran ini adalah untuk memberikan fokus kepada klien mengenai perasaan yang dialami dan memberikannya peluang kepada klien mengeluarkan perasaannya dengan cara baik serta memberikan kelegaan kepada klien.

Contoh kemahiran membuat refleksi perasaan:

Klien:

“Setiap kali saya meminta kebenaran untuk pergi ke rumah Makcik saya, Ibu saya tidak akan memberikan kebenaran”

Kaunselor:

“Ali kecewa… atau Ali marah…”

**Bergantung kepada isi dan tingkah laku non-verbal klien

Ketiga, merujuk kepada kemahiran membuat refleksi isi dan perasaan iaitu merupakan gabungan di antara refleksi isi dan refleksi perasaan. Dengan adanya kemahiran dalam membuat refleksi ini ianya akan dapat membantu kaunselor menjalankan sesi dengan klien dengan baik dan secara tidak langsung akan dapat membantu klien merasakan dirinya diterima dan tidak merasa terasing sepanjang sesi kaunseling berlangsung. Ini kerana untuk melihat sama ada seseorang kaunselor itu empati apabila kaunselor itu dapat mengaplikasikan kemahiran dalam membuat refleksi dengan baik semasa sesi berlangsung.

Contoh refleksi isi dan perasaan:

Klien:

“Saya dan Ayu sentiasa bermain bersama-sama dengan anak-anak patung ini, tapi sekarang Ayu sudah pergi ke syurga. Saya tidak dapat bermain bersama Ayu, sebab dia telah pergi ke syurga”

Kaunselor:

“Ali sedih kerana Ali tidak boleh bermain bersama Ayu lagi”

5.0       Kemahiran membuat rumusan

Kemahiran membuat rumusan adalah satu proses untuk merangkum beberapa idea yang telah dibincang dan perasaan-perasaan yang telah diluahkan oleh klien. Tujuan kemahiran ini adalah untuk menimbulkan kefahaman yang mendalam dan kesedaran diri klien dalam proses sesi kaunseling di antara kaunselor dan klien. Kemahiran dalam membuat rumusan terbahagi kepada dua iaitu, rumusan kecil dan rumusan besar.

Pertama, rumusan kecil merujuk kepada kemahiran yang akan membantu klien dan kaunselor mengingati kembali apa yang telah dibincangkan. Rumusan kecil ini bertujuan untuk menyemak semula apa yang telah dibincangkan di dalam sesi yang sedang berlangsung. Kedua, rumusan besar adalah kemahiran yang akan dibuat semasa di akhir sesi dan permulaan sesi selepas sesi pertama dijalankan. Tujuan untuk membuat rumusan besar adalah untuk membantu klien mengingati kembali dan memastikan ketepatan perkara yang telah difahami oleh kaunselor.

MEMBANTU KANAK-KANAK MENCERITAKAN MASALAH MEREKA

Pengenalan

Kebanyakkan kanak-kanak yang datang menjalani sesi kaunseling mengalami masalah yang terlalu sukar untuk mereka hadapi. Kadang-kadang mereka tahu tentang masalah ini tetapi mereka pilih untuk simpan atau pendam tanpa mereka sedari . Jika kanak-kanak mula sedar, kaunselor perlu memainkan peranan dalam memberi kesedaran tentang masalah mereka ini dengan kemahiran dan kasih sayang, supaya kanak-kanak tersebut mampu berhadapan dengan isu ini dan tidak memberi trauma kepada mereka.

Selain itu, kanak-kanak juga mahir dalam mengelak daripada tekanan emosi dan mengelak daripada isu-isu yang berkaitan dengan masalah yang dihadapi. Walau bagaimanapun , untuk terapi yang berhasil, kanak-kanak perlu fokus kepada isu-isu berkaitan yang meningkatkan kesedaran mereka dan perlu merasai kesakitan itu sendiri. Secara umumnya, kanak-kanak akan fokus kepada isu-isu dan emosi yang berkaitan dengan kisah mereka, jika kaunselor menggunakan kemahiran kaunseling yang sesuai. Jadi kanak-kanak akan sedar tentang isu berkaitan dengan masalah mereka.

Oleh disebabkan, kanak-kanak sukar becakap dengan orang dewasa secara bebas tentang masalah mereka, kaunselor bukan sahaja perlu mengajak kanak-kanak berkongsikan kisah mereka, malah perlu mewujudkan persekitaran yang membolehkan kanak-kanak meneruskan cerita mereka walaupun terlalu sukar dan perit bagi mereka. Antara persekitaran terapeutik yang boleh digunakan kaunselor adalah pemerhatian dan pendengaran yang aktif, soalan, pernyataan dan media.

1.0       Pemerhatian dan pendengaran yang aktif

Persekitaran ini telah diterangkan di dalam bab 8 dan 9. Ia amat berguna dalam kedua-dua iaitu mengajak dan membolehkan kanak-kanak itu menceritakan kisah mereka.

2.0       Penggunaan soalan

Secara umumnya, kanak-kanak tinggal di dunia dimana orang dewasa menjangkakan mereka perlu menjawab banyak soalan.Walaubagaimanapun, jika kita memerhati kanak-kanak semasa mereka bermain, mereka akan jarang bertanyakan soalan malah mereka akan membuat pernyataan tentang apa mereka lakukan atau memerhati apa yang kawan-kawan mereka lakukan. Apabila mereka berhadapan dengan orang dewasa, mereka perlu menjawab banyak soalan dari mereka. Hal ini menyebabkan, kanak-kanak berasa tekanan untuk memberi jawapan dan merasakan jawapan yang diberikan adalah betul. Mereka merasakan jawapan yang diberi adalah sesuai kepada soalan tersebut. Jadi, jawapan yang diberi kanak-kanak tidak pasti adalah betul atau tidak, menyebabkan kita tidak dapat mengetahui apa pengalaman dan fikiran mereka. Akibatnya, jika kaunselor sentiasa berpandukan pada soalan sahaja, kaunselor mungkin tidak dapat temui apa yang kanak-kanak itu fikir atau apa yang dialaminya, malah mendapat jawapan yang mengelirukan yang tidak berguna dalam proses terapeutik. 

Soalan mengandungi dua jenis iaitu soalan tertutup dan soalan terbuka. Soalan tertutup adalah soalan yang menjurus kepada jawapan spesifik. Selalunya, jawapannya adalah pendek kerana soalan tertutup menjurus kepada jawapan seperi “Ya” dan “Tidak” atau jawapan maklumat spesifik yang ringkas seperti “Dua Puluh Tahun”. Antara contoh soalan tertutup adalah “Adakah awak sudah makan?”, “Awak suka bermain? dan “Adakah awak ramai kawan di sekolah?”.

Jenis soalan terbuka pula adalah memberikan kesan yang sangat berbeza. Hal ini demikian kerana, soalan ini menyediakan ruang yang lebih bebas untuk kanak-kanak meneroka perasaan dan isu mereka. Antara contoh soalan terbuka adalah “Bagaimana awak datang ke sini?”, “Boleh awak ceritakan keluarga awak?” dan “Apakah awak rasa tentang mainan ini?”. Soalan terbuka ini membolehkan kanak-kanak berfikir secara bebas tentang soalan dan mengajak kanak-kanak untuk memberikan jawapan yang penuh dan luas tanpa mengetahui agenda kaunselor. Jawapan secara meluas dan banyak boleh diberikan oleh kanak-kanak kepada kaunselor jika kaunselor memberikan soalan terbuka. Soalan terbuka juga membolehkan kanak-kanak bercakap tentang apa yang dia minat dan penting baginya dan bukannya untuk kaunselor.

Kaunselor juga perlu mengelakkan daripada bertanyakan soalan bermula dengan “Kenapa”. Hal ini demikian kerana, membuatkan kanak-kanak berasa terancam menyebabkan mereka memberi jawapan untuk melarikan diri mereka daripada dimarahi dan juga boleh dikategorikan sebagai alasan. Sebagai contohnya, “Kenapa awak datang lambat hari ini?”. Dengan itu, kaunselor perlu pandai mewujudkan persekitaran terapeutik dengan menggunakan soalan yang betul. Sebelum menanyakan soalan kaunselor perlu berfikir sama ada dia memerlukan maklumat daripada jawapan itu atau tidak.

3.0       Penggunaan pernyataan

Pernyataan dibuat oleh kaunselor dalam membantu kanak-kanak untuk masih terus dalam keadaan menceritakan kisah mereka, dan membantu meningkatkan kesedaran tentang pentingnya isu dan kaitan dengan perasaan. Pernyataan boleh digunakan dalam beberapa cara antaranya adalah pernyataan memberikan kebenaran mereka untuk merasai dan meluahkan perasaan. Contohnya, kaunselor berkata kepada kanak-kanak yang tengah marah dan bercakap perlahan “Apabila saya marah saya akan bercakap dengan kuat”. Ini memberikan kebenaran kepada mereka untuk berhubung dengan kemarahan dan luahkannya.

 Selain itu, pernyataan membantu kaunselor memberi idea apa yang mungkin akan berlaku terhadap kanak-kanak pada masa itu. Contohnya, kaunselor mungkin syak kanak-kanak itu berasa malu dan bercakap “Jika saya jadi awak, saya akan berasa malu”. Di samping itu, pernyataan memberikan kaunselor alat untuk mengesahkan kekuatan kanak-kanak itu. Contohnya, kaunselor mungkin cakap “Kamu mesti sangat berani melakukan itu”. Hal ini membolehkan kanak-kanak tahu dia seorang yang kuat.

Seterusnya, penyataan yang boleh digunakan untuk memberikan tindak balas tentang apa yang kanak–kanak itu lakukan. Sebagai contohnya, kaunselor itu mungkin cakap “Saya nampak awak buat gua menggunakan tanah liat”.Tindakbalas ini mengajak kanak-kanak itu bercakap tentang apa yang dia sedang lakukan. Selain itu, pernyataan yang boleh menekankan situasi penting yang berlaku sewaktu aktiviti. Sebagai contohnya, kanak-kanak itu sukar untuk memilih alat untuk bermain, kaunselor boleh membuat pernyataan dengan bercakap,“Awak mempunyai masalah yang sukar untuk memilih objek” atau “Ia sangat sukar untuk awak mencari objek yang awak mahu”. Dengan membuat pernyataan ini, kaunselor memberikan tindakbalas tentang perangai sebenar yang ada pada kanak-kanak itu.

Akhirnya, pernyataan yang digunakan untuk meningkatkan kesedaraan kanak-kanak tentang elemen aktiviti mereka. Sebagai contohnya, jika kanak-kanak bermain dengan patung dan patung tersebut selalu disembunyikan oleh kanak-kanak tersebut. Kaunselor boleh bercakap dengan kanak-kanak itu “Patung itu selalu disorokkan mungkin ada yang ingin menangkapnya”. Pernyataan ini juga membolehkan kanak-kanak itu menceritakan tentang apa yang dia buat dan seterusnya boleh mengaitkan dengan kisah sebenarnya.

4.0       Penggunaan media

Kemahiran kaunseling dan media digunakan bersama untuk membantu kanak-kanak menceritakan kisah mereka dan juga meningkatkan kesedaran kanak-kanak terhadap situasi semasa dan situasi yang belum selesai. Media menyediakan kanak-kanak dengan aktiviti yang menarik minat dan menolong mereka untuk terus fokus seperti lukisan, permainan patung dan sebagainya. Mereka akan menceritakan kisah mereka secara langsung atau tidak langsung. Media juga membolehkan kanak-kanak berhubung dengan perasaan dan meluahkan perasaan mereka.

Sewaktu proses terapeutik, kaunselor akan mengajak kanak-kanak bercakap bagaimana perasan mereka menggunakan media dan akan terus fokus kepada apa yang mereka buat pada media itu. Seterusnya, fokus mereka kepada aktiviti melibatkan media akan beralih kepada situasi sebenar kanak-kanak itu dan perkara-perkara yang belum selesai. Kadang-kadang, apabila kanak-kanak sedang menggunakan media dan menceritakan kisah mereka melalui media, ia sesuai untuk kaunselor bertanya terus seperti, “Adakah ia sama dengan keadaan hidup awak?” atau “Adakah ini seperti sesuatu yang berlaku pada awak?” Kanak –kanak akan merasakan situasi yang berlaku oleh media adalah sama dengan situasi yang berlaku dalam kehidupan mereka. Apabila berlaku begini, kanak-kanak mungkin akan menjadi sangat pendiam dan daripada itu kaunselor boleh mula untuk bertanya soalan untuk mendapatkan maklumat.

Selain itu, kaunselor juga boleh bertanyakan sesuatu perkara yang bertentangan dengan situasi kanak-kanak itu. Sebagai contohnya, jika kanak-kanak itu sedang leka menceritakan tentang rasa bahagia atau keseronokan, kaunselor boleh mencelah dengan bercakap “Mungkin hidup awak tidak seronok seperti itu” untuk mengetahui sedikit sebanyak maklumat tentang kanak-kanak itu. Seterusnya, kaunselor juga boleh mendapatkan maklumat daripada melihat intonasi, pergerakan tubuh badan, perubahan muka, pernafasan dan keadaan senyap kanak-kanak itu. Sebagai contohnya, apabila kanak-kanak itu tiba-tiba mengeluh, kaunselor boleh bertanyakan kepada kanak-kanak itu kenapa dia mengeluh. Di samping itu, membantu kanak-kanak dalam terus berhubung dengan perasaan dan emosi membolehkan mereka berhubung dengan perasaan emosi yang mereka alami.

Kesimpulan

Kesimpulannya, kaunselor boleh membantu kanak-kanak menceritakan kisah mereka dan juga berhubung dengan isu yang penting dan perasaan dengan mewujudkan persekitaran yang membolehkan mereka menceritakan kisah mereka. Jadi, penggunaan soalan, pernyataan dan media memang amat membantu kaunselor untuk mendapatkan maklumat daripada kanak-kanak. Oleh itu, di dalam semua proses ini kaunselor boleh mendapat melakukan salah satu cara ini iaitu mengalakkan kanak-kanak menceritakan apa yang dia sedang buat dalam sesi terapi. Seterusnya, membantu kanak-kanak kaitkan pengalaman sekarang di terapi dengan isu lepas. Di samping itu, mengalakkan kanak-kanak meneroka isu penting yang tidak selesai. Seterusnya, mengalakkan kanak-kanak merasai dan meluahkan perasaan emosi. Akhirnya, meneroka apa yang bertentangan dan tidak ada dalam kisah kanak-kanak ini. Dengan ini, kaunselor perlulah pandai mewujudkan persekitaran terapeutik ini bagi membantu kanak-kanak menceritakan kisah mereka.

BERURUSAN DENGAN PENENTANGAN DAN PEMINDAHAN

1.0 Penentangan

Penentangan adalah situasi di mana klien (kanak-kanak) mengelak daripada bercakap tentang perkara yang mendatangkan gangguan emosi ataupun menimbulkan trauma kepada klien tersebut. Penentangan ini biasanya berlaku apabila klien mula sedar tentang perkara yang terpendam ataupun perkara yang boleh menyebabkan gangguan atau sakit dalam segi emosi.

Kaunselor boleh mengesan kejadian penentangan ini bila klien mula bekelakuan personality yang berbeza daripada personalitinya pada awal-awal sesi. Apabila klien menjadi sekat, kaunselor boleh mula sedar bahawa klien sedang memesongkan diri daripada bercakap tentang perkara yang berkaitan dengan isu yang menyakitkan klien tersebut. Tanda-tanda klien melakukan penentangan adalah seperti tiba-tiba menjadi diam dan berundur daripada perbualan dengan kaunselor atau klien juga akan mula menjadi buas dan bising. Penentangan ini dikatakan berlaku apabila klien dalam keadaan sedar atau ia boleh juga berlaku tanpa klien sedar dan proses in berlakuk dalam keadaan klien yang bawah sedar.

Seterusnya, daripada menjauhi atau mengelak daripada bercakap tentang isu yang menyakitkan atau membawa trauma kepada klien, dia haruslah mengharungi penentangan dia supaya dapat menghilangkan isu yang menyakitkan klien. Kaunselor harus ingat untuk mengelakkan daripada memaksa klien untuk bercakap tentang penentangannya kerana ini boleh menyebabkan klien untuk berasa gelisah dengan kaunselor, menyebabkan klien untuk berasa tidak selamat dan juga menghentikan komunikasi yang bermakna.

Sekiranya kanak-kanak boleh teruskan dengan sesi, kaunselor bolehlah bertanya soalan tentang penentangan tersebut dan membantu kanak-kanak untuk mengharunginya. Hal ini supaya kanak-kanak tidak menyimpan penentangan itu dan menghadapi dengan ketakutannya dan akhirnya mengharungi penentangannya. Namun, jika kanak-kanak terus untuk menghindari kaunselor haruslah menukarkan media yang digunakan kepada media yang berbeza. Penukaran ini mampu memberi masa kepada kanak-kanak untuk menerima apa yang berlaku dan juga memberi pendekatan baru kepada kanak-kanak untuk bercakap tentang kisah mereka dan cara kaunselor boleh membantunya.

Bagi menggalakkan kanak-kanak untuk bercakap tentang halangan mereka, kaunselor boleh menggunakan cara ini iaitu membantu kanak-kanak berhadapan dengan halangannya dan bukan menghindarinya. Selain itu, kaunselor juga perlu meningkatkan kesedaran kanak-kanak tentang kewujudan penentangan tersebut untuk meneruskan sesi. Apabila kanak-kanak sedar akan penentangan tersebut, kaunselor harus mengenal pasti apa penentangan yang dihadapi kanak-kanak dan memberi maklum balas kepada kanak-kanak semasa kanak-kanak bercakap tentang penentangannya dan dengan cara ini, kaunselor akan menyokong ketakutan kanak-kanak dan ini akan memberitahu kanak-kanak bahawa ketakutannya adalah perkara yang biasa dan kanak-kanak berhak ataupun normal untuk berasa takut.

2.0 Berurusan dengan pemindahan

Pemindahan adalah situasi semasa sesi kaunseling di mana kanak-kanak iaitu klien melihat dan menganggap kaunselor sebagai seorang watak dalam kehidupannya seperti ibu kanak-kanak. Pemindahan balas pula berlaku apabila kaunselor mula melihat dan menganggap bahawa kanak-kanak adalah seorang watak dalam kehidupannya seperti kanak-kanak itu dianggap sebagai anak sendiri.

Jika situasi pemindahan berlaku, kaunselor haruslah langkah mundur dari proses kaunseling dan semaksimal mungkin. Kaunselor juga lebih baik merujuk kepada penyelia tentang pemindahan untuk berurusan dengan berkesan jika pemindahan balas berlaku. Semasa sesi kaunseling sedang berlangsung, kaunselor harus berhati-hati supaya boleh kekal tabah dan secara objektif untuk mengelakkan daripada berkelakuan sebagai seorang ibu bapa. Kaunselor juga boleh meningkatkan kesedaran kepada kanak-kanak terhadap proses pemindahan.

Dalam pemindahan terdapat dua dimensi di mana sesuatu imej akan diunjurkan kepada kaunselor. Dimensi-dimensi ini melibatkan pengalaman kanak-kanak sendiri dan juga fantasi seperti ibu baik dan ibu jahat. Pemindahan yang berkaitan kepada bentuk ibu berlaku dengan kaunselor wanita dan jika kaunselor merupakan seorang lelaki, kaunselor itu akan dianggap sebagai bapa. Contoh pemindahan di mana kaunselor adalah ibu, kanak-kanak akan mempunyai harapan bahawa kaunselor akan memenuhkan keperluannya yang kaunselor tidak boleh.

Sebaliknya, jika pemindahan balas berlaku pula kaunselor akan mempunyai keinginan untuk memenuhi keperluan kanak-kanak seperti melindungi dan mengasuh kanak-kanak. Namun jika kaunselor bersikap seperti itu, ini akan mempunyai kekecewaan yang berjangka panjang dan dialihkan daripada berhadapan dengan isu yang menyakitkan kerana tidak dapat memenuhi keperluannya oleh ibu kandungnya.

Selain itu, jika kaunselor dianggap dan difantasikan sebagai ibu jahat kanak-kanak akan menunjukkan kelakuan negatif ibu kandungnya kepada kaunselor. Kanak-kanak mungkin akan bertindak garang atau kasar dan pemindahan balas akan menyebabkan kaunselor menjadi marah kepada kanak-kanak. Situasi alternatif yang mungkin akan berlaku adalah kanak-kanak akan mula menjadi diam, submissive atau patuh kepada kaunselor yang boleh menyebabkan kaunselor menjadi tidak sabar kepada kanak-kanak dalam situasi pemindahan balas.

Oleh itu, kaunselor haruslah berkelakuan sesuai apabila berhadapan dengan pemindahan dan pemindahan balas seperti menyedari dan menguruskan perasaan sendiri dan isu yang timbul oleh kelakuan kanak-kanak. Seterusnya, kaunselor mestilah bertahan daripada berkelakuan dan membalas sebagai seorang ibu bapa dan cuba untuk kekal objektif semasa sesi kaunseling. Kaunselor juga boleh meningkatkan kesedaran kanak-kanak terhadap proses pemindahan tersebut seperti berkata “kamu ini macam hendak saya menjadi seorang ibu baik kepada kamu” atau “saya berasa hairan, kamu ini marah dengan saya sebab kamu ingat saya adalah ibu kamu”.

Akhir sekali, kaunselor boleh gunakan situasi untuk mengkaji persepsi kanak-kanak terhadap hubungan ibu dan anak pada umunya kemudian melihat kepada hubungan kanak-kank dengan ibunya di rumah. Dengan menggunakan cara-cara ini semasa berhadapi dengan proses pemindahan dan pemindahan balas, kaunselor boleh mengelakkan daripada berlakunya kesilapan yang boleh menyakitkan klien dan juga kaunselor dalam sesi kaunseling.

Ia tidak boleh dielakkan bahawa proses pemindahan ini boleh berlaku semasa sesi kaunseling dengan kanak-kanak. Dengan itu, kewaspadaan dalam sesi kaunseling amat penting untuk diamalkan oleh kaunselor supaya isu kanak-kanak sentiasa dijadikan kepentingan dalam sesi kaunseling.

MENCABAR PEMIKIRAN YANG MEROSAKKAN

1.0       Reframing

Reframing adalah bertujuan bagi mengubah pandangan seorang kanak-kanak dalam melihat sesuatu situasi yang dialami olehnya. Teknik ini dilakukan dengan menerima gambaran kanak-kanak tersebut dan seterusnya mengembangkan gambaran tersebut dengan memberikan informasi-informasi tambahan. Perkara ini dilakukan bagi membantu kanak-kanak tersebut mengubah persepsi mereka itu secara berbeza dan lebih konstruktif.

Sebagai contoh; seorang kanak-kanak yang mengadubahawa abangnya sering meminta dirinya untuk mengemas bilik. Kaedah reframing ‘Adakah terdapat kemungkinan abang kmu itu prihatin dan sayang kepada kamu, dan ingin melindungi kamu daripada bahaya atau permasalahan disebabkan bilik kamu yang bersepah?.

2.0       Normalizing

Kadangkala kesedaran bahawa sesuatu permasalahan tidak sahaja berlaku kepada seorang kanak-kanak itu sahaja, sebaliknya turut berlaku kepada kanak-kanak yang lain. Pemberian maklumat ini adalah disebut sebagai normalizing/ penormalan. Memberikan kesedaran kepada kanak-kanak bahawa sesuatu perkara yang berlaku kepadanya adalah sesuatu yang normal dan turut berlaku kepada orang lain.

            Contoh; seorang kanak-kanak daripada keluarga yang bercerai. Kaunselor boleh menggunakan teknik ini seperti “banyak kanak-kanak di luar sana yang percaya bahawa perceraian berlaku disebabkan oleh diri mereka”.  Apabila melakukan teknik ini, adalah penting kepada kaunselor menerima perasaan kanak-kanak dan tidak memberikan ketidakselesaan kepada mereka.

MEMBANTU MELAKUKAN PERUBAHAN

Bagi membantu perubahan dari segi tingkahlaku, pemikiran, dan emosi seseorang kanak-kanak, kanak-kanak tersebut perlu menilai dan mencabar konsep pemikiran yang merosakkan tersebut. Kanak-kanak tersebut juga perlu dibantu bagi menerima segala perkara yang berlaku yang membawa kepada kerosakan emosinya tersebut.  Disebabkan oleh pengalaman lampau, kanak-kanak itu mungkin akan membentuk tingkahlaku-tingkahlaku yang tidak sesuai atau tiak dapat diterima bagi dirinya dan juga bagi orang lain seperti tingkahlaku seperti terlalu mengikut, agresif, regresif dan sebagainya lagi.Sokongan daripada persekitaran adalah ssuatu yang sangat penting didalam perubahan bagi kanak-kanak.

            Didalam melakukan perubahan, kanak-kanak akan menghadapi permasalahan dari pelbagai sudut, seperti penerimaan orang, penerimaan dirinya sendiri terhadap suatu tingkah laku yang baru, kesediaan dalam melakukan perubahan, dan sebagainya lagi. Konflik-konflik ini perlu dijelaskan semula kepada kanak-kanak dengan teknik, dan kaedah-kaedah yang bersesuaian. Kanak-kanak perlu sedar bahawa setiap perkara terdapat risikonya yang tersendiri, samada dia mengekalkan tingkahlaku atau pemikiran tersebut atau melakukan perubahan terhadap tingkah laku tersebut. Sekiranya dia tidak melakukan perubahan, kanak tersebut perlu sedar bahawa dia akan terus merasai pengalaman pahit tersebut, dan sekiranya dia cuba untuk melakukan perubahan, maka dia akan mendapati cabaran-cabaran baru yang tidak diketahui olehnya lagi pada masa akan datang. Secara umumnya, melakukan perubahan bukanlah sesuatu yang mudah, dan kanak-kanak perlu berhadapan dengan perasaannya sendiri dan reaksi individu disekelilingnya juga.

            Kesukaran lain yang mungkin dihadapi oleh kanak-kanak-kanak adalah berkaitan kehilangan atau kos yang perlu diambil didalam melakukan perubahan tersebut. Menerima kehilangan daripada perubahan yang ingin dilakukan tersebut adalah lebih sukar daripada kanak-kanak untuk menerima perkara positif daripada perubahan tingkah laku tersebut. Misalnya seorang kanak-kanak yang agresif, dianggap sebagai seorang ketua oleh rakan sebaya, dan dianggap sebagai seorang yang kuat. Sekiranya dia melakukan perubahan kearah postif, maka mungkin dia akan kehilangan perkara-perkara tersebut. Kaunselor perlu membantu menyedarkan klien kepentingan perubahan tersebut terhadap dirinya sendiri berbanding kehilangan perkara yang telah dimilikinya.

            Sebahagian kanak-kanak pula sukar untuk melakukan perubahan disebabkan mereka telah dididik akan setiap perkara sentiasa baik atau buruk. Namun, didalam dunia sebenar tidak semua perkara baik dan buruk adalah jelas. Seringkali manusia perlu membuat pilihan yang berada di pertengahan. Kaunselor perlu membantu kanak-kanak didalam membuat keputusan bagi pemilihan tingkahlaku yang bersesuaian. Kaunselor juga perlu membantu kanak-kanak didalam berlatih sesuatu tingkahlaku yang dipilih.

1.0       Latihan tingkah laku baharu

Kadangkala kanak-kanak berasa perlu mempunyai pelan tindakan didalam melakukan atau mengimplimentasikan tingkah laku yang baru. Pelan tindakan juga dapat membantu kanak-kanak dalam mengenalpasti matlamat yang ingin dicapainya dan bagaimana matlamat tersebut dapat dicapai.

Pelan tindakan tersebut boleh mengandungi perkara-perkara seperti;

1. mengenalpasti isu yang dihadapi oleh kanak-kanak tersebut        

2. Mencabar pemikiran dan tingkah laku negatif

3. belajar tingkah laku baharu

4. berlatih secara role play tingkah laku tersebut

5. eksperimen tingkah laku baru tersebut didalam keluarga, sekolah, atau seting sosial

6. mengubahsuai tingkahlaku berdasarkan reaksi individu di sekelilingnya.

            Didalam membuat pelan tindakan, kaunselor perlu membantu kanak-kanak bagaimana untuk mengimplementasikan didalam dunia sebenar. Kaunselor perlu membantu klien dalam langkah 1 sehingga 4. Manakala bagi langkah kelima, kaunselor perlu memilih atau mencari masa yang bersesuaian. Hal ini adalah penting bagi kanak-kanak tersebut bersedia melakukan perubahan tersebut pada seting sebenar dan penerimaan sekeliling terhadap tingkahlaku baru kanak-kanak tersebut juga pada masa yang bersesuaian.

Kanak-kanak yang gagal didalam pembentukan tingkahlaku baharu, perlu disokong dan diberikan semangat kepadanya agar mereka dapat menerima keadaan tersebut dan tidak berputus asa dalam melakukan perubahan. Ibubapa perlu dijelaskan oleh kaunselor akan keadaan atau perubahan tingkah laku tersebut, dan ibubapa memainkan peranan yang penting sebagai agen sokongan terhadap kanak-kanak tersebut.

PENAMATAN SESI KAUNSELING

Apabila adanya permulaan pastinya ada pengakhiran. Keputusan untuk melakukan penamatan sesi kadang-kadang boleh menjadi perkara yang sukar bagi seorang kaunselor. Terdapat beberapa perkara yang menyebabkan seorang kaunselor sukar untuk melakukan penamatan sesi.

Pertama, disebabkan berlakunya regresi. Regresi termasuk salah satu daripada mekanisme helah bela diri. Regresi secara mudahnya merujuk kepada makna kemunduran kematangan. Sebagai contoh, kanak-kanak yang berumur 10 tahun menunjukkan tingkahlaku seperti kanak-kanak berusia 3 tahun dengan menangis mengguling-guling di atas lantai. Perkara ini berlaku disebabkan kanak-kanak mungkin berasa cemas akan pengakhiran sesi dengan kaunselor.

Kedua, mungkin timbul isu baru daripada kanak-kanak tersebut. Ini juga menyukarkan proses kaunselor untuk melakukan penamatan sesi dan ianya merupakan antara perkara yang paling kerap berlaku kepada kaunselor.

Yang terakhir, ianya datang daripada pihak kaunselor sendiri yang merasakan kanak-kanak tersebut masih perlu menjalani sesi lanjutan. Kaunselor melihat kanak-kanak memerlukan lebih sesi agar dapat mencapai matlamat yang dinginkan seperti ingin melihat perkembangan yang lebih positif.

 Sebagai tambahan, apabila menyentuh tentang penamatan sesi kaunseling, ianya sebenarnya boleh dibahagikan kepada dua kategori. Pertama ialah penamatan sesi dan yang kedua ialah penamatan hubungan.

Penamatan sesi merujuk kepada sesi yang telah selesai dijalankan, berlaku follow up oleh kaunselor terhadap klien untuk melihat berkembangan klien dan kemungkinan berjumpa semula kaunselor sekiranya timbul isu baru pada masa akan datang. Bagi penamatan perhubungan, ia bermaksud sesi tidak dapat diteruskan kerana berlaku transference oleh kanak-kanak terhadap kaunselor sendiri atau sebaliknya berlaku counter transference oleh kaunselor terhadap kanak-kanak. Jika hal seperti ini berlaku, sesi kaunseling dianggap tidak berjalan secara profeisonal dan kaunselor perlu berusaha merujuk kanak-kanak atau klien kepada kaunselor lain yang dapat membantu kanak-kanak tersebut.